Comitán de Domínguez, meestal kortweg Comitán genoemd, is een rustige stad in het zuiden van Chiapas, op ongeveer twee uur rijden van de grens met Guatemala. In de omgeving liggen de watervallen van El Chiflón en de meren van Montebello. Beide worden vaak als dagtrip vanuit San Cristóbal de las Casas bezocht, waardoor Comitán zelf meestal wordt overgeslagen. Zonde, want het is een gezellige stad met een mooi centraal plein, kleurrijke gebouwen, terrasjes en een ontspannen sfeer. Bovendien is het er een stuk rustiger dan in San Cristóbal de las Casas.
Wij besloten twee nachten in Comitán te blijven. In plaats van een dagtrip naar de watervallen te maken bezochten we El Chiflón vanuit Comitán. En Dat beviel ons prima en onderweg ontdekten we nog meer leuke plekken, zoals de Maya-stad Tenam Puente en de cenote Chukumaltik. De meren van Montebello hebben we uiteindelijk niet bezocht. Daar zou je nog een extra dag voor moeten uittrekken. En met wat er nog meer te doen is in de omgeving zou je er ook vier dagen van kunnen maken. Comitán is eenvoudig bereikbaar met de ADO-bus vanuit San Cristóbal de las Casas. Deze bussen rijden zeer regelmatig.
Wij reisden vanuit Comitán met een minibusje (colectivo) verder naar de grens met Guatemala. In Comitán vertrekken de colectivo’s vanaf verschillende plekken. De meeste rijden vanaf de doorgaande weg ten noorden van de ADO-terminal, maar er zijn ook verschillende kleine terminals tussen het historische centrum en deze doorgaande weg. Kijk op Google Maps of vraag ter plekke aan locals of aan een voorbijrijdende colectivo waar je moet zijn.
Wat te doen in en rondom Comitán de Domínguez
Het historische centrum van Comitán is compact en daardoor makkelijk te voet te verkennen. Er is een gezellig plein en rondom Plaza Central vind je kleurrijke koloniale gebouwen en restaurants. Wij vonden het direct een leuke stad. In vergelijking met San Cristóbal de las Casas is het hier een stuk rustiger en kom je vooral veel lokale bewoners tegen.
Wij vonden het kleine archeologische museum van Comitán ook leuk voor een kort bezoekje. Dit is zo’n museum waar je bij binnenkomst hartelijk welkom wordt geheten en meteen het gastenboek krijgt voorgelegd. Wij waren rond twee uur ’s middags pas de vijfde bezoeker van de dag. Verwacht geen groot museum, maar voor een paar pesos krijg je een aardig beeld van de geschiedenis van de regio en zie je verschillende archeologische vondsten.
Ook de Templo de San Caralampio is de moeite om even heen te lopen. Dit kleine kerkje ligt in één van de oudste delen van Comitán, waar de straten nog geplaveid zijn met grote keien.
Kindvriendelijk hotel in Comitán de Domínguez
Het aanbod van hotels in Comitán de Domínguez is niet heel groot, en de meeste zien er ook niet heel gezellig uit. Het zijn meer zakenhotels dan op toeristengerichte hotels. Er is ook weinig dat er echt uitspringt met een top beoordeling. Mocht je een huurauto hebben dan zijn er buiten de stad wel een aantal hotels die echt hoog aangeschreven staan.
Hotel Lunada ligt dicht bij het centrum van Comitán de Domínguez en is daardoor een handige uitvalsbasis om zowel de stad als de omgeving te verkennen. Het hotel heeft moderne kamers, met prima badkamers en goede wifi. Wel vonden we het wat gehorig en het personeel een beetje onpersoonlijk. Meer weten over hotel Lunanda bekijk hier de prijs en beschikbaarheid.
Een ander hotel in Comitán is La Casa del Marqués. Dit sfeervolle hotel is gevestigd in een historisch gebouw en heeft een klassieke inrichting waar je van moet houden. De kamers zijn ruim. Houd er wel rekening mee dat de wifi niet overal even goed werkt. Zeker als je met kinderen reist, kan dat een nadeel zijn. Bekijk hier de prijs en beschikbaarheid.
Wat te doen rondom Comitán de Domínguez
Maya-ruïnes van Tenam Puente
Op slechts 13 kilometer van Comitán liggen de Maya-ruïnes van Tenam Puente. Op slechts 13 kilometer van Comitán liggen de Maya-ruïnes van Tenam Puente. Deze archeologische vindplaats is kleiner dan de beroemde Maya-steden Palenque, Yaxchilán en Bonampak, maar we vonden het echt een mooie plek om te bezoeken.
Tenam Puente werd gebouwd tijdens de Klassieke Periode van de Maya-beschaving, tussen ongeveer 300 en 900 na Christus. De stad lag op een strategische plek tussen de hooglanden van Chiapas en Guatemala en speelde waarschijnlijk een belangrijke rol in de handel tussen beide gebieden. De ruïnes liggen verspreid over verschillende natuurlijke terrassen. Je wandelt langs pleinen, tempels, meerdere balspelvelden en verschillende piramides. Op veel bouwwerken mag je nog gewoon klimmen, waardoor je een mooi uitzicht hebt over de omgeving. Verspreid over het terrein staan informatieborden die meer vertellen over de geschiedenis van de stad.
Het leukste vonden wij misschien nog wel de rust. Tijdens ons bezoek hadden we de ruïnes helemaal voor onszelf. Tenminste… op een hond na die ons de hele route vergezelde. Toen we weer terug wilden naar Comitán, belde de kaartjesverkoper zelfs even de chauffeur van de colectivo om te laten weten dat er passagiers stonden te wachten. Er is in Comitán een klein colectivo-station waar busjes naar Tenam Puente vertrekken, maar omdat dit de laatste stop is rijden busje alleen door naar de ingang als er passagiers zijn die daarheen willen of daarvandaan vertrekken.
Watervallen van El Chiflón
De watervallen van El Chiflón behoren wat ons betreft tot de absolute hoogtepunten van Chiapas. Via een wandelpad langs de rivier kom je langs meerdere watervallen die uitmonden in een felblauwe rivier. Wij bezochten El Chiflón in het regenseizoen en hadden vooraf gelezen dat de rivier na veel regen soms grijs kleurt. Gelukkig hadden wij geluk en was het water nog steeds prachtig blauw.
El Chiflón heeft twee ingangen. Wij kozen, net als de meeste bezoekers, voor de oorspronkelijke ingang bij Centro Ecoturístico Cascadas El Chiflón. Hier vind je de bekendste wandelroute, de meeste uitzichtpunten, restaurants en de zipline. Aan de overkant van de rivier ligt Centro Ecoturístico Velo de Novia. Deze ingang is een stuk rustiger en eenvoudiger opgezet. De colectivo vanuit Comitán zet je niet direct bij één van de ingangen af, maar aan de rand van het dorp. Vanaf hier is het nog een kleine kilometer lopen langs verschillende restaurants en souvenirwinkeltjes tot aan de entree.
Bij de ingang moesten we direct kiezen of we wilden ziplinen en, zo ja, of we het hele parcours of slechts één of twee ziplines wilden doen. Achteraf bleek dat je de ziplines ook gewoon later in het park nog kunt bijboeken. Je hoeft deze dus niet direct bij de entree te reserveren.
Vanaf de entree wandel je langs de rivier en twee watervallen richting de indrukwekkende Velo de Novia. Met een hoogte van ongeveer 120 meter is dit de hoogste en bekendste waterval van het park. Onderweg kom je langs verschillende uitzichtpunten en kun je op meerdere plekken zwemmen in de rivier. Neem dus zeker je zwemkleding mee. Ook zijn er onderweg verschillende restaurants, toiletten en kleine winkeltjes waar je iets kunt eten of drinken.
El Chiflón ligt op ongeveer 900 meter hoogte. Dat is zo’n 700 meter lager dan Comitán en zelfs ruim 1.300 meter lager dan San Cristóbal de las Casas. Daardoor is het hier ook duidelijk warmer. Zeker tijdens de klim naar Velo de Novia merkten wij dat goed. Het was dan ook heerlijk om boven even onder de nevel van de waterval af te koelen.
Veel bezoekers keren bij Velo de Novia weer om. Ook hebben we begrepen dat georganiseerde excursies vanuit San Cristóbal meestal niet de tijd hebben om verder te lopen. Het wandelpad gaat echter nog ongeveer 200 hoogtemeters verder omhoog naar de watervallen Arcoíris en Quinceañera. Wij vonden dat in de warmte echt nog wel een pittige klim. En langs dit dit deel van de route zijn geen restaurants of andere voorzieningen meer. De beloning is wel dat het hier veel rustiger is en je twee prachtige watervallen met veel minder bezoekers kunt bekijken. Vooral de laatste waterval vonden we ook echt heel mooi gelegen in het groen.
Daarna liepen we weer terug naar Velo de Novia. Hier beginnen de ziplines. Wij besloten het complete parcours te doen. Via drie lange ziplines en een korte verbindingszipline zweef je weer terug richting de ingang. Vooral de eerste zipline, dwars over de waterval, vonden wij erg gaaf. Het enige nadeel is dat je daarna weer helemaal beneden bent. Eigenlijk hadden we nog even willen zwemmen en wat eten, maar daarvoor hadden we opnieuw een flink stuk terug het wandelpad op gemoeten. Daar hadden we geen zin meer in, we besloten dan ook maar te gaan lunchen bij één van de restaurants net buiten het park.
Cenote de Chukumaltik
Op ongeveer 20 kilometer van Comitán ligt Cenote Chukumaltik. Verwacht geen cenote zoals je die op Yucatán veel ziet. Deze cenote ligt volledig in de open lucht en wordt omringd door groene heuvels. Het water is ontzettend helder, met een zicht van meer dan 40 meter. Bovendien blijft de temperatuur het hele jaar rond de 24 graden, waardoor het heerlijk zwemmen is.
Wij bezochten de cenote nadat we de watervallen van El Chiflón hadden bezocht. We hadden immers nog zin om te zwemmen. Dat leek ons handig, omdat de colectivo vanuit El Chiflón langs de afslag naar de cenote rijdt. Achteraf bleek dat toch niet de slimste keuze. Vanaf de afslag is het namelijk nog ongeveer vier kilometer lopen naar de ingang, grotendeels bergop. We ontdekten later dat er ook colectivo’s naar San Francisco Uninajab rijden. Deze komen veel dichter bij de cenote, maar rijden slechts een paar keer per dag.
Achteraf zouden wij de route anders plannen. Bezoek eerst de cenote en loop daarna bergaf terug naar de doorgaande weg, waar je eenvoudig een colectivo naar El Chiflón kunt aanhouden. Heb je voldoende tijd, dan is het nog fijner om beide bezienswaardigheden op verschillende dagen te bezoeken. Reis je met een huurauto, dan is dat natuurlijk de makkelijkste optie.
Toen wij aankwamen, hadden we de cenote helemaal voor onszelf. Helaas stond er die middag wel een harde wind, waardoor we de drone niet konden oplaten. Alsnog was het zwemmen in het kraakheldere water was een heerlijke afsluiting van de dag.
Bij de cenote zijn vrijwel geen voorzieningen. Ondanks dat je entree betaald. Er zijn vervallen toiletten en kleedhokjes die je eigenlijk niet wil gebruiken. Wel kan je er dan weer een kajak huren. Neem vooral zelf voldoende eten en drinken mee als je hier een paar uur wilt doorbrengen.
Las 3 Tzimoleras
Las 3 Tzimoleras is een afgelegen natuurgebied bij het plaatsje Tzimol, wat met een colectivo goed bereikbaar is. Het gebied bestaat uit drie watervallen met helderblauw water die midden in de natuur liggen. Een bezoek aan Las 3 Tzimoleras kan alleen met een gids. Tzimol Tours brengt je met een 4×4 naar het begin van de wandeling. Die rit duurt ongeveer 45 minuten. Vervolgens ga je canyoning bij Las 3 Tzimoleras, dus zwemmen, van rotsen springen en, als je dat wilt, ook abseilen langs een waterval. De Escape Tour is de populairste excursie en duur ongeveer zes uur. Maar er zijn ook tweedaagse tochten. Je hebt een groep van minimaal 5 personen nodig (of je betaald flink extra) en ze adviseren de canyoning tours vanaf 12 jaar. Het leek ons erg leuk, maar gebrek aan tijd en het feit dat we met zijn drieën zijn maakte het voor ons niet praktisch.
Ojo de Agua
Tijdens de hier bovengenoemde tour maak je ook een korte stop bij Ojo de Agua. Dit is een plek die je wel zelf kunt bezoeken met een taxi. Het is een park met daarin een bron. Hier ontspringt de San Vicente-rivier, die verderop de watervallen van Las 3 Tzimoleras en El Chiflón voedt. Rondom de bron groeien indrukwekkende bomen waarvan sommige honderden jaren oud zijn.
Parque Nacional Lagunas de Montebello
Op ongeveer een uur rijden van Comitán ligt het Parque Nacional Lagunas de Montebello. Dit nationale park bestaat uit meer dan vijftig meren die bekendstaan om hun bijzondere kleuren. Afhankelijk van het zonlicht en de mineralen in het water variëren de meren van helderblauw en turquoise tot donkergroen.
Zelf hebben wij de meren niet bezocht. Om Montebello echt goed te kunnen verkennen, zou je hier eigenlijk een hele dag voor moeten uittrekken. Bovendien is het met het openbaar vervoer niet super makkelijk. Er rijden colectivo’s richting de dorpen in en rond het nationale park, maar je bent afhankelijk van de beperkte dienstregeling. Wil je meerdere meren bezoeken dan is een huuauto, een taxi voor een dag of een georganiseerde tour het handigste.
El Lagartero Archaeological Zone en de Lagos de Colón
Tenslotte is ook Lagos de Colón een optie om te bezoeken vanuit Comitán. Dit gebied op de grens met Guatemala maar dan meer richting de grens met La Mesilla bestaat uit tientallen helderblauwe lagunes die met elkaar verbonden zijn. Je kunt er zwemmen, een bootje huren of relaxen aan het water. Vlak naast de lagunes liggen bovendien de weinig bezochte Maya-ruïnes van El Lagartero, waardoor natuur en cultuur hier mooi gecombineerd kunnen worden. Ook dit is het handigste met een huurauto, taxi voor een dag of tour. Check wel de veiligheidssituatie want dit ligt in een gebied waar in 2025 dorpen geëvacueerd zijn vanwege bende activiteit.
Meer tips nodig? Lees ook onze andere blogs over Mexico met kinderen.
