Toen ik onderzoek deed voor onze reis naar Zuid-Amerika ging ik ook op zoek naar informatie over het effect van hoogte op jonge kinderen. Ik kwam artikelen tegen met teksten als “allereerst moet je je afvragen waarom je een klein kind mee wilt nemen naar het hooggebergte. Zeker voor kinderen jonger dan 4 jaar geldt dat ze er zelf geen extra plezier aan zullen beleven en zij zullen op een hoogte onder de 1000 meter eenzelfde beleving hebben dan hoger in de bergen”.
Ik wilde de auteurs van deze artikelen een boze e-mail sturen. “Wat is dit voor onzin advies?” De wereld stopt niet bij de Alpen. We vliegen op Bogota op 2800m en willen de Salar Uyuni over tot bijna 5000m. Ook kwam ik websites tegen die zonder onderbouwing gewoon simpelweg afraden met kinderen onder de 4 jaar boven de 2500m te komen.
Gelukkig kon ik in het Engels wel wetenschappelijke artikelen vinden over het effect van hoogte op kinderen. Vooropgesteld dat wij geen artsen zijn en dus geen medische achtergrond hebben denk ik wel dat het ook voor andere ouders nuttig is om onze ervaringen te delen omdat er zo weinig informatie over is. We hadden zelf voor onze dochter geboren werd ook al meerdere reizen op hoogte gemaakt (eerdere reis door Peru/Bolivia 4950m, wandelen in Nepal tot 5416m en beklimmen van de Kilimanjaro op 5895 meter) waardoor we zelf al goed weten welk effect hoogte op ons eigen lichaam heeft. En ook hoeveel verschil het maakt netjes te acclimatiseren zoals in Nepal of (te) snel omhoog te gaan zoals je in Tanzania doet.
Feiten over hoogteziekte bij kinderen
Er is relatief weinig onderzoek gedaan naar hoogteziekte bij kinderen maar uit verschillende onderzoeken blijkt dat kinderen niet meer of minder kans hebben om ziek te worden dan volwassenen. Wel kunnen jonge kinderen minder goed uiten welke klachten ze hebben. Ook worden klachten niet altijd direct herkent als hoogteziekte omdat het ook wat anders kan zijn. Daarnaast kunnen kinderen niet zoals volwassenen bewust actie ondernemen (zoals veel water drinken en rustig aan doen) om de effecten van hoogte te verminderen.
Sommige studies lijken uit te wijzen dat kinderen die op hoogte 2500m+ leven zich minder goed ontwikkelen en daardoor kleiner blijven. Het is echter lastig om dit te bewijzen omdat naast hoogte ook veel factoren zoals genen en voeding een rol spelen.
Het is goed om te weten dat hoogteziekte in ernstige gevallen levensgevaarlijk kan zijn, ook voor kinderen. Zo kan er vochtophoping in de hersenen (hersenoedeem) of longen (longoedeem) ontstaan. Gelukkig komt dit niet vaak voor, maar het is wel belangrijk om de eerste symptomen serieus te nemen. Vooral wanneer je te snel stijgt en onvoldoende tijd neemt om te acclimatiseren, neemt het risico toe. Ook gezonde kinderen kunnen ernstige hoogteziekte krijgen.
Tips om hoogteziekte te voorkomen, ook bij kinderen
Vanaf ongeveer 2500 meter kun je last krijgen van de hoogte. Niet iedereen is even gevoelig voor hoogteziekte en ook een goede conditie betekent niet automatisch dat je er geen last van krijgt. Bij kinderen zijn de symptomen vergelijkbaar met die van volwassenen, al is het bij jonge kinderen soms lastiger om te herkennen wat er precies aan de hand is.
Klachten kunnen zijn:
- (Lichte) hoofdpijn
- Misselijkheid en eventueel overgeven
- Duizeligheid
- Onrustig slapen
- Sneller buiten adem zijn
- Vermoeidheid
- Verminderde eetlust
Bij jonge kinderen moet je daarnaast letten op onverklaarbaar huilen, prikkelbaarheid, minder willen spelen en veranderingen in het normale slaap- en eetpatroon.
Wanneer jij of je kind lichte klachten heeft, betekent dit niet direct dat er sprake is van een gevaarlijke situatie. Het is wel belangrijk om niet verder te stijgen zolang de klachten aanhouden. Worden de klachten erger of verdwijnen ze niet, dan is afdalen noodzakelijk.
Ernstige symptomen zijn onder andere verwardheid, problemen met lopen of het bewaren van evenwicht, extreme sufheid en kortademigheid in rust. Ook aanhoudend hoesten en een sterk verminderde inspanningstolerantie kunnen wijzen op longoedeem. Dit zijn alarmsignalen waarbij je direct moet afdalen en zo snel mogelijk medische hulp moet inschakelen. Extra zuurstof kan hierbij levensreddend zijn.
Wat je kunt doen om hoogteziekte te voorkomen of de kans erop te verkleinen:
- Drink voldoende water. Je verliest op hoogte sneller vocht, maar extreem veel drinken heeft geen extra beschermend effect.
- Neem de tijd om te acclimatiseren. Vooral de hoogte waarop je slaapt is belangrijk.
- Vanaf 3000 meter wordt geadviseerd om de slaaphoogte met maximaal 500 meter per dag te verhogen en regelmatig een extra acclimatisatiedag in te plannen.
- Overdag kun je hoger gaan wandelen, zolang je weer lager gaat slapen en geen klachten ontwikkelt.
- Doe de eerste dagen rustig aan en vermijd zware lichamelijke inspanning.
- Eet regelmatig, bij voorkeur ook voldoende koolhydraatrijke voeding. Juist bij kinderen kan de verminderde eetlust een uitdaging zijn.
- Volwassenen kunnen alcohol de eerste dagen op hoogte beter vermijden.
- Cocathee, verkrijgbaar in Bolivia en Peru, helpt tegen de hoogte. Maak je geen zorgen: je kind zal hier niet high van worden.
Ik noem hier bewust geen medicijnen tegen hoogteziekte omdat ik hier zelf geen voorstander van ben. Medicijnen tegen hoogteziekte zoals Diamox helpen sneller te acclimatiseren maar maskeren ook de symptomen. Ik geloof dat je beter door kunt hebben dat je kind ziek is en als er niks anders opzit afdalen dan te laat erachter komen hoe slecht je kind er aan toe is. Maar het beste kan je voor vertrek een afspraak maken bij een specialist.
Vanaf welke leeftijd je kind meenemen naar hooggebergte?
Uiteraard is dit ook weer een eigen keuze maar persoonlijk zou ik kiezen voor een leeftijd waarop je kind goed kan aangeven welke klachten het eventueel heeft. Hoogteziekte bij een baby lijkt me eng omdat je gewoon niet weet waarom je kind huilt. Onze dochter was bijna 4 jaar toen we naar Zuid-Amerika gingen en zij is een mondige dame.
Wat wij merkte van de hoogte bij onze dochter: verminderde eetlust en sneller moe na rennen
We zijn met onze dochter in Colombia, Peru, Bolivia en Chili geweest. Je kunt in al deze landen hoogteziekte krijgen. Van zeeniveau vlogen we in op 2800 meter in Bogota. Hier merkten we zelf dat we minder energiek waren, zeker ook in combinatie met de jetlag. We namen de kabelbaan naar bijna 3000m, het hoogste punt waar onze dochter tot dan toe was geweest maar we sliepen lager. Vervolgens reisden we door Colombia waarbij we een aantal keer bergpieken over gingen (tot 3679 m) maar sliepen altijd lager dan 2500m. Hoogteziekte was dus geen issue in Colombia.
Vervolgens vlogen we naar Peru, Cusco (3300m). Ook hier hadden wijzelf en onze dochter de eerste dag wat last van kortademigheid en moeheid. Het was een stuk minder dan de eerste keer dat ik in Cusco was en direct uit Nederland kwam. We merkten dat onze dochter lekker rond rende en vervolgens gedragen wilde worden. We moesten onze dochter bewust vertellen dat ze niet mocht rennen.
Dit was een terugkerend verschijnsel: elke keer als we omhoog gingen was ze de eerste dag sneller moe, daarna rende ze als vanouds weer rond. Bijkomend positief verschijnsel was dat elke keer als we omlaag gingen bijvoorbeeld van Cusco naar de Heilige Vallei ze extra veel energie had. De extra rode bloedlichaampjes hielpen zeker mee om vrolijk doorstappend 250m omhoog te lopen naar een leuke Inca ruïne.
We zijn vervolgens geleidelijk omhoog gegaan. Niet helemaal volgens de 300m regel maar ook niet heel veel sneller, zeker omdat we overal enkele nachten bleven. Cusco-Puno-Isla del Sol-La Paz-Uyuni en uiteindelijk het hoogste punt van onze reis op bijna 5000m tijdens de Salar Uyuni tour waarbij we een nacht sliepen op 4600m hoogte.
Tijdens de hele reis hebben we onze dochter actief bevraagd op hoofdpijn, maar dit heeft ze niet gehad. Wat we wel duidelijk gemerkt hebben is dat de hoogte zorgde voor een verminderde eetlust bij onze dochter. Het is best lastig een kind van 3 te vertellen dat ze meer moet eten zeker omdat volgens haar haar buikje vol zat. Gedurende de reis merkte we dat ze echt af begon te vallen wat als lichtgewichtje niet de bedoeling is. M&M’s en chocoladetaartjes, twee dingen die ze erg lekker vindt, hielpen ons om haar toch meer calorieën binnen te laten krijgen. Ook hebben we haar verplicht meer laten drinken.
Wat ons betreft waren de verminderde eetlust en het kortstondig minder energie hebben maar een minimaal nadeel. Daar staat tegenover dat je op hoogte weer geen zorgen hebt over bijvoorbeeld muggenbeten en andere tropische ziektes. Bovendien hebben we een heel mooi stuk van de wereld kunnen zien.
Ook naar Latijns-Amerika op vakantie? Zo regel je het!
Mijn Handboek Verre Reizen met Kinderen geeft heel veel praktische tips en inspiratie voor je reis. Wil je de reis zelf organiseren? Ik gebruik altijd Skyscanner om vluchten te vergelijken. Een auto huren doen we graag via Sunny Cars, want dan scheelt gedoe met verzekeren. Voor accommodaties kijken we vaak op booking.com.
