De Zaanse Schans met kinderen is zo’n uitje waarbij je je binnen een paar minuten in een andere tijd waant. Groene houten huisjes, draaiende wieken, de geur van versgebakken brood en het geluid van een klompenmaker die een blok hout bewerkt: hier komt de geschiedenis van de Zaanstreek echt tot leven.
‘Kijk mama, molens!’ roept onze dochter enthousiast zodra we vanaf de brug over de Zaan de bekende molens zien liggen. Het tempo gaat meteen omhoog, want die molens moeten natuurlijk van dichtbij worden bekeken. En eerlijk is eerlijk: ook voor volwassenen blijft de Zaanse Schans een bijzonder gezicht.
Of je nu een paar uur wilt rondwandelen of een volledige dag plant, er is genoeg te zien en te doen. In dit artikel delen we onze tips voor een bezoek aan de Zaanse Schans met kinderen: van molens en musea tot eten, parkeren en de leukste plekken om even te pauzeren.
Waarom de Zaanse Schans leuk is met kinderen
De Zaanse Schans voelt oer-Hollands: houten huisjes in Zaanse kleuren, molens, een klompenmakerij, kaaswinkels en een prachtige ligging aan de Zaan. Toch is dit geen dood museum. De molens werken echt, ambachten worden hier nog steeds gedemonstreerd en je wandelt door een historisch gebied waar de geschiedenis van de Zaanstreek zichtbaar en hoorbaar is.
Veel gebouwen en molens stonden oorspronkelijk niet op deze plek. Vanaf de jaren zestig werden historische gebouwen uit de Zaanstreek naar de Zaanse Schans verplaatst en zorgvuldig gerestaureerd. Zo ontstond het karakteristieke erfgoedgebied dat we nu kennen. Verfmolen De Kat en oliemolen De Bonte Hen staan wel op hun oorspronkelijke locatie.
Een groot pluspunt voor gezinnen is dat je hier vrij kunt rondlopen. Kinderen kunnen molens van dichtbij bekijken, zien hoe klompen worden gemaakt en kaas proeven. Houd er wel rekening mee dat het, vooral in weekenden, schoolvakanties en bij mooi weer, erg druk kan zijn. Ga daarom vroeg op pad, voordat de touringcars arriveren, of kies voor een bezoek later in de middag.
Bereikbaarheid en parkeren Zaanse Schans
De Zaanse Schans ligt in de gemeente Zaanstad, ten noorden van Amsterdam. Vanuit Amsterdam Centraal reis je met de trein in ongeveer 17 minuten naar station Zaandijk Zaanse Schans. Vanaf het station is het ongeveer 15 minuten lopen naar de Zaanse Schans.
Kom je met de auto, dan navigeer je naar Schansend 7 in Zaandam. De parkeerplaats ligt vlak bij de ingang van het gebied. Parkeren kost €15 per dag; je kunt niet per uur betalen en afrekenen gaat met een pinpas of creditcard. Houd in drukke periodes rekening met beperkte capaciteit.
Wil je files en parkeerdrukte vermijden? Dan is reizen met de trein vaak een ontspannen keuze. Een alternatief is parkeren bij een P+R in de omgeving van station Zaandam en vanaf daar verder reizen met het openbaar vervoer.
Wat kun je doen op de Zaanse Schans?
De Zaanse Schans is een openluchtgebied aan de rivier de Zaan. Je wandelt er langs historische huizen, pakhuizen, werkplaatsen en molens die samen een beeld geven van de Zaanstreek in de 18e en 19e eeuw. De molens zijn de blikvangers, maar neem ook de tijd voor de dijk, de smalle paadjes, de oude bruggetjes en het uitzicht over het water.
In de Zaanstreek werd windkracht vroeger voor veel meer gebruikt dan alleen het malen van graan. Molens zaagden hout, sloegen olie, maakten verfstoffen en verwerkten onder meer specerijen en cacao. Wanneer de wieken draaien, hoor je dat dit geen stille decorstukken zijn: hout kraakt, tandwielen bewegen en de wind blaast langs het molenzeil.
Zaanse Zaanse Schans met kinderen
Wandel langs de molens over de Kalverringdijk. Bekijk de werkende molens van buiten, luister naar de geluiden en geniet van het uitzicht over de Zaan.
Kijk bij de klompenmaker. In de werkplaats zie je hoe een blok hout verandert in een houten klomp. Dit is een korte, laagdrempelige stop die kinderen vaak erg leuk vinden.
Proef kaas in de kaaswinkel. Onze dochter vindt dit altijd een hoogtepunt. Er zijn veel verschillende soorten kaas te proeven en natuurlijk ook te koop.
Bezoek het winkeltje van Albert Heijn. Dit kleine, gratis museumwinkeltje laat zien waar de bekende supermarktketen ooit begon. Je vindt er originele voorwerpen uit de beginperiode.
Haal iets lekkers bij Bakkerijmuseum In de Gecroonde Duyvenkater. De 19e-eeuwse bakkerswinkel met authentieke oven is al een bezoek waard. Neem iets mee en eet het op een bankje of op een grasveldje.
Wat is gratis en wat kost geld?
De Zaanse Schans zelf is vrij toegankelijk. Je hebt dus geen entreebewijs nodig om door het gebied te wandelen, de molens van buiten te bekijken, foto’s te maken of vrij toegankelijke winkels en werkplaatsen te bezoeken.
Voor de meeste molens en musea betaal je wel entree. Wie meerdere locaties wil bezoeken, kan een combinatieticket overwegen. Controleer vóór vertrek altijd de actuele prijzen, openingstijden en inbegrepen locaties op de officiële websites, omdat deze per seizoen kunnen wijzigen.
Een veelgekozen optie is het Ticket Zaanse Schans. Dit ticket geeft toegang tot verschillende musea en historische locaties en bevat twee molenbezoeken naar keuze.
Heb je een Museumkaart? Dan heb je bij verschillende musea gratis toegang, maar voor de molens kan een apart kaartje nodig zijn. Wil je meerdere molens bezoeken, kijk dan naar de molenkaart van De Zaansche Molen. Ook met een VriendenLoterij VIP-KAART kun je bij aangesloten locaties voordeel of gratis toegang krijgen. Controleer vooraf altijd de voorwaarden die op jouw pas of kaart van toepassing zijn.
De leukste molens op de Zaanse Schans
Verspreid over de Zaanse Schans staan verschillende molens, waaronder een mosterdmolen, houtzagerij, verfmolen en oliemolen. Niet iedere molen is altijd geopend en de werkzaamheden verschillen per molen. Bekijk daarom vooraf welke molens open zijn en welk ambacht jullie het leukste vinden.
Onze persoonlijke favorieten zijn Verfmolen De Kat en Oliemolen De Bonte Hen.
Verfmolen De Kat
De Kat is misschien wel de bekendste molen van de Zaanse Schans. In deze hoge, groene molen worden kleurstoffen en pigmenten voor verf gemalen. Bijzonder: De Kat is de enige nog werkende windmolen ter wereld die verfstoffen produceert.
Binnen zie je hoe het molenmechanisme werkt en hoe de windkracht via assen en tandwielen wordt omgezet in maalwerk. De molen is geen ruime museumzaal, maar een echte werkplek. De trappen zijn steil, de doorgangen smal en het kan er donker en lawaaierig zijn. Onze dochter vindt dat juist geweldig, maar bedenk vooraf of dit bij jouw kind past.
Boven in de molen heb je een prachtig uitzicht over de Zaanse Schans, de Zaan en de andere molens. Op een winderige dag is het extra bijzonder wanneer de wieken draaien en je de kracht van de wind echt voelt.
Oliemolen De Bonte Hen
De Bonte Hen is een oliemolen uit 1693. De molen heeft in de loop der eeuwen meerdere blikseminslagen overleefd en produceert nog steeds olie.
In een oliemolen worden zaden en noten geperst om olie te maken. Dat klinkt eenvoudig, maar er komt veel kracht en techniek bij kijken. De wind zet grote balken, stampers en persen in beweging. Als de molen draait, zie je goed dat een molen vroeger eigenlijk een kleine fabriek was.
De Bonte Hen ligt wat rustiger aan de noordkant van de Zaanse Schans. Dat maakt deze molen een fijne keuze als je de drukte rond het centrale deel even wilt ontlopen.
Zaans Museum en Verkade Experience
Veel bezoekers starten hun dag in het Zaans Museum. Wij vinden het juist prettig om het museum halverwege de dag te bezoeken. Zo kun je eerst de Zaanse Schans in relatieve rust bekijken en heb je later een fijne binnenactiviteit.
In het Zaans Museum leer je hoe de Zaanstreek dankzij molens, handel en fabrieken uitgroeide tot een belangrijk industriegebied. Je ontdekt hoe merken als Honig, Lassie en Verkade onderdeel werden van die geschiedenis.
Voor gezinnen is vooral de Verkade Experience een aanrader. Hier stap je als het ware een chocolade- en koekjesfabriek uit het begin van de 20e eeuw binnen. Originele machines en interactieve onderdelen brengen het verhaal van Verkade tot leven. Kinderen kunnen onder meer een spel spelen waarin ze koekjes moeten inpakken en goed moeten letten op kleur, vorm en kwaliteit.
Je krijgt er ook een beeld van het fabrieksleven van vroeger: wie werkte er, hoe zag een werkdag eruit en hoe groeide Verkade uit tot zo’n bekend Nederlands merk? Voor ons is dit extra leuk, omdat de overgrootoma van onze dochter ooit een Verkade-meisje was en zelfs op een foto in het museum te zien is.
Het Zaans Museum is doorgaans dagelijks geopend van 10.00 tot 17.00 uur. Kijk voor actuele informatie en prijzen op de website van het Zaans Museum.
Molenmuseum: World of Windmills
Wil je niet alleen een molen van binnen zien, maar ook begrijpen waarom er vroeger zoveel molens in de Zaanstreek stonden? Dan is het Molenmuseum, ook bekend als World of Windmills, een leuke aanvulling. Het ligt aan het einde van de Zaanse Schans en vertelt het verhaal van de opkomst, bloei en neergang van de Zaanse molenindustrie van 1597 tot nu.
Je vindt er schilderijen, modellen, gereedschappen, films en interactieve onderdelen. Het grote panoramaschilderij van 11 meter breed is indrukwekkend: daarop zijn de vele molens rond Oost-Zaandam omstreeks 1800 te zien. Ook de interactieve maquette maakt duidelijk hoe enorm de molenindustrie ooit was. In de Zaanstreek stonden op het hoogtepunt naar schatting maar liefst 1.100 molens.
Onze dochter was vooral geïnteresseerd in de films over het werk in de molens. Die laten zien dat het leven in en rond een molen zwaar was. Ook kinderen werkten er vaak al jong en maakten lange dagen. Fijn met kinderen: buiten is een speelerf met toestellen die zijn geïnspireerd op onderdelen van een molen, zoals een watervijzel en een houtvlot. Ideaal om even te bewegen voor of na het museumbezoek.
Het Wevershuis
Het Wevershuis is klein, maar juist daardoor bijzonder. In dit historische huisje ontdek je het ambacht van het weven van zeil- en molendoek. Het huis werd gebouwd tussen 1722 en 1730 en stond oorspronkelijk in Assendelft. Later werd het zorgvuldig herbouwd op de Zaanse Schans.
Bijna niet voor te stellen: in de 18e eeuw woonden hier twee gezinnen tussen vijf weefgetouwen. Wonen, slapen en werken gebeurde allemaal in een heel kleine ruimte. Tijdens openingstijden kun je vaak zien hoe de weefgetouwen werken. Het is een kort bezoek, maar zeker een aanrader als je een Museumkaart hebt of een combinatieticket gebruikt.
Eten en drinken op de Zaanse Schans
Een dag op de Zaanse Schans vraagt om een goede pauze. Op het terrein vind je verschillende plekken voor koffie met iets lekkers, lunch, pannenkoeken of een uitgebreider diner. Restaurants en cafés liggen onder meer rond het Kraaienpad, de Kalverringdijk en bij het Zaans Museum.
Met kinderen is pannenkoekenrestaurant De Kraai een fijne keuze. Naast pannenkoeken kun je er ook terecht voor broodjes, koffie en gebak.
Wil je uitgebreider eten, dan is restaurant De Walvis een goede optie. Verspreid over het terrein zijn er daarnaast plekken voor koffie, ijsjes, stroopwafels en drankjes voor onderweg.
Heb je meer tijd? Loop dan door naar het oude Zaandijk, aan de overkant van de Zaan. Daar vind je meer restaurants, een supermarkt en een bakker voor een eenvoudig broodje. Restaurants Wulf en bierbrouwerij De Hoop zijn leuke adressen om te onthouden.
Praktische tips voor je bezoek
Plan voor een eerste bezoek minstens een halve dag; met musea en een molenbezoek maak je er gemakkelijk een hele dag van. Ga zo vroeg mogelijk, zeker in weekenden en schoolvakanties. Neem bij mooi weer een picknickkleed mee. Er zijn genoeg mooie plekken om even van het uitzicht te genieten. Draag comfortabele schoenen. Je loopt over dijken, bruggetjes en ongelijke paden. Let bij molens extra goed op kleine kinderen: de trappen zijn vaak steil en de ruimtes smal.
De Zaanse Schans is een fijn gezinsuitje dicht bij Amsterdam, waar je samen wandelt, kijkt, proeft en ontdekt. Je kunt het zo uitgebreid maken als je zelf wilt: gratis rondstruinen langs de molens en huisjes, één favoriete molen van binnen bekijken of de dag aanvullen met het Zaans Museum, de Verkade Experience en het Molenmuseum.
Voor kinderen is het geen geschiedenisles uit een boek, maar een plek waar ze de wieken zien draaien, de geur van hout ruiken en ontdekken hoe kaas, klompen en verf vroeger werden gemaakt. Juist die combinatie maakt de Zaanse Schans een dagje uit dat nog lang blijft hangen.
Tip: bekijk vóór vertrek de actuele openingstijden, toegangsprijzen en beschikbaarheid van tickets via de officiële websites van de Zaanse Schans, het Zaans Museum en De Zaansche Molen. Deze kunnen per seizoen en weersomstandigheden verschillen.
